Ca trù và những trăn trở

Phố cổ Hà Nội là nơi tập trung mật độ khách du lịch trong nước và quốc tế lớn nhất ở Thủ đô. Nhu cầu tìm hiểu, khám phá nét đẹp, độc đáo khi tham quan Hà Nội của du khách là rất lớn và một trong những nét văn hóa thu hút nhiều du khách chính là các loại hình nghệ thuật biểu diễn truyền thống Việt Nam. Những điểm biểu diễn  thu hút đông khách nhất là Nhà hát múa rối Thăng Long, Nhà hát múa rối Việt Nam, chương trình biểu diễn nhạc cụ dân tộc ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Hoạt động về đêm có biểu diễn xẩm, hát văn, chèo ở phố cổ, chợ đêm Đồng Xuân… Còn điểm biểu diễn ca trù thì sao?

 

Ảnh: Nguyễn Huỳnh Mai
Ảnh: Nguyễn Huỳnh Mai

 

Thực tế khảo sát cho thấy, không nhiều khách du lịch khi đến Hà Nội biết đến ca trù, có ba lý do chính: trong chương trình tour của các công ty lữ hành bán cho khách hầu như không đề cập đến chương trình đi xem, nghe ca trù vào buổi tối; trước khi tới Hà Nội du khách thường chỉ biết đến múa rối nước; công tác quảng bá di sản ca trù còn nhiều hạn chế.

Với mong muốn đưa ca trù đến gần hơn với người nghe, một số nhóm nghệ nhân đã thành lập nên những câu lạc bộ (CLB, GP) ca trù và sau khoảng 5 năm duy trì hoạt động, ca trù đã dần được định hình trong trí nhớ của khách du lịch quốc tế khi tham quan khu phố cổ. Sau giai đoạn đầu khó khăn, tìm tòi hướng đi, đến nay nhiều công ty lữ hành đã chấp nhận đưa ca trù vào trong chương trình tour phố cổ để bán cho du khách, chủ yếu là khách quốc tế. Khách quốc tế đi nghe ca trù buổi tối thường chọn tối thứ hai hoặc thứ ba trong hành trình tour vì tối thứ nhất khách thường đi xem múa rối nước. Tuy vậy, mỗi buổi biểu diễn (khoảng 60 phút) thường chỉ có trung bình 10 khách. Không ít buổi chỉ có 1 - 2 khách nhưng các CLB vẫn  phục vụ để duy trì nền nếp hoạt động.

Có một câu hỏi đặt ra: “Phải chăng, ca trù phố cổ chỉ dành cho khách quốc tế?”. Theo khảo sát điều tra của tác giả, cứ 300 khách mua vé nghe ca trù (10USD/1 vé hoặc 200.000VNĐ) chỉ có khoảng 5 - 6 khách là người Việt Nam. Trong 5-6 khách đó, chủ yếu là khách từ miền Nam, miền Trung ra thăm Hà Nội tò mò vào nghe. Ca trù là nghệ thuật truyền thống, là niềm tự hào của dân tộc, là di sản thế giới được tôn vinh, nhưng hoạt động biểu diễn ở CLB ca trù Hà Nội, GP ca trù Thăng Long hầu hết chỉ dành cho khách nước ngoài. Rõ ràng, nghệ thuật truyền thống đang dần mất đi chỗ đứng trong tâm trí người Việt, đặc biệt thế hệ trẻ.

Không ít du khách nước ngoài tỏ vẻ ngạc nhiên vì các buổi diễn không có bóng dáng người bản xứ. Các CLB, GP đều đã có chính sách giảm giá hoặc miễn phí cho sinh viên, học sinh, nhưng vẫn không thu hút được đối tượng khách này. Theo đánh giá của du khách quốc tế qua trang Tripadvisor.com, CLB ca trù Hà Nội đứng số 1 trong nhiều tháng năm 2014, trong đó 60% rất hài lòng khi nghe ca trù, 40% hài lòng. “Thật xúc động trước sự bảo tồn văn hóa dân tộc của nước bạn”- John Watt, Mỹ. “Màn trình diễn xuất sắc nhất! Âm nhạc tuyệt vời nhất! Những nghệ sỹ tài năng nhất”- Sudarat, Thailand. “Giàu truyền thống. Giai điệu tuyệt đẹp” - Kazuja Ogiwara, Nhật Bản… Chỉ cần đọc những dòng nhận xét trên đây của du khách nước ngoài cũng có thể cảm nhận được ca trù của chúng ta hấp dẫn với họ như thế nào, nhưng cũng thật chạnh lòng khi mà ngay tại Hà Nội, mảnh đất văn hóa nghìn năm, khán giả thờ ơ với ca trù.

Bảo tồn, phát huy di sản ca trù là điều cần làm, và sẽ tuyệt vời hơn nếu như chúng ta, những người Việt Nam quan tâm hơn đến nghệ thuật này, một di sản nghệ thuật âm nhạc bác học hiếm có của Việt Nam. 

Hà Nội hiện có khoảng 15 CLB, GP ca trù, nhưng nổi bật nhất vẫn là CLB ca trù Hà Nội và GP ca trù Thăng Long ở khu phố cổ vì đây là hai điểm biểu diễn ca trù duy nhất trên cả nước duy trì hoạt động hàng tuần phục vụ du khách trong suốt nhiều năm qua.

Video quảng bá du lịch

Thương hiệu du lịch hàng đầu

TRAVEL GUIDE BOOK

Khám phá du lịch Việt Nam